Trong những lời cuối cùng của Sách Hô-sê, ta nghe như vang lên một tiếng gọi vừa buồn bã vừa dịu dàng của Thiên Chúa đối với dân Người: “Hỡi Ít-ra-en, hãy trở về với Chúa là Thiên Chúa ngươi, vì ngươi đã gục ngã trong đường tội ác.” Con người đã rời bỏ nguồn mạch của sự sống, đã đi xa khỏi con đường ngay thẳng, và vì thế mà gục ngã trong chính những con đường do mình chọn lựa.
Trở về với tâm pháp: “Các ngươi hãy mang lấy lời Chúa và trở về.” Như thể tất cả sự hoán cải bắt đầu từ một điều rất đơn sơ: một lời thú nhận, một lời cầu xin, một tiếng nói chân thành phát xuất từ đáy lòng. Bởi vì điều Thiên Chúa tìm kiếm không phải là những lễ vật bên ngoài, nhưng là sự trở lại của tâm hồn. Nói cách khác, đó là lời mời gọi con người trở về với tâm pháp, với trật tự sâu xa của linh hồn nơi con người được đặt đúng chỗ của mình trước Thiên Chúa.
Con người thường đặt ra ngày càng nhiều quy tắc để điều chỉnh đời sống. Nhưng kinh nghiệm lịch sử cho thấy luật lệ không đủ để cứu con người. Luật có thể buộc người ta không làm điều xấu, nhưng không thể làm cho trái tim trở nên tốt lành. Khi tâm pháp bị đánh mất, luật lệ dù tinh vi đến đâu cũng chỉ còn là những hàng rào khô cứng. Và khi đó, con người bắt đầu tìm kiếm những chỗ dựa khác.
Ngôn sứ đã chỉ ra những chỗ dựa giả tạo ấy. Ít-ra-en đã từng đặt hy vọng vào đế quốc Át-sua, tin rằng quyền lực chính trị có thể bảo đảm sự sống còn của họ. Họ cũng tin vào sức mạnh quân sự, vào những cỗ chiến mã và chiến xa. Và cuối cùng, họ dựng nên những thần tượng bằng chính bàn tay mình, rồi cúi đầu thờ lạy những sản phẩm của mình như thể đó là nguồn cứu độ. Đó là bi kịch muôn thuở của con người: khi đánh mất tâm pháp, con người bắt đầu thờ lạy chính những gì mình tạo ra.
Thiên Chúa vẫn không quay lưng. Lời của Ngài trong sách Hô-sê trở nên dịu dàng đến bất ngờ: “Ta sẽ chữa sự bất trung của họ và hết lòng yêu thương họ.” Ở đây, Thiên Chúa không chỉ tha thứ, mà còn hứa sẽ chữa lành. Bởi vì tội lỗi không chỉ là một lỗi lầm pháp lý cần được xóa bỏ; tội lỗi là một vết thương làm tổn thương chính tâm hồn con người. Và chỉ tình yêu mới có thể chữa lành vết thương ấy. Khi con người trở về với tâm pháp, họ không chỉ được giải thoát khỏi tội lỗi, mà còn được phục hồi từ bên trong, như một thân cây được hồi sinh sau mùa đông khô cằn.
Vì thế, ngôn sứ đã dùng những hình ảnh thiên nhiên rất đẹp để nói về đời sống mới mà Thiên Chúa ban tặng. Ít-ra-en sẽ mọc lên như hoa huệ, sẽ đâm rễ sâu như những chân núi Li-băng, sẽ sum sê như cây ô-liu và tỏa hương thơm như rừng Liban. Những hình ảnh ấy không chỉ là những nét thơ mộng của văn chương phương Đông cổ đại; chúng diễn tả một chân lý sâu xa của đời sống thiêng liêng. Khi con người bén rễ trở lại trong Thiên Chúa, sự sống sẽ tự nhiên trào dâng. Như cây cối khi gặp sương mai thì xanh tươi, tâm hồn con người khi được tưới bằng ân sủng cũng sẽ nở hoa.
Và rồi lời ngôn sứ khép lại bằng một nhận định giản dị mà sâu sắc: “Đường lối của Chúa là đường ngay thẳng; người công chính sẽ đi trên đó, còn kẻ gian ác sẽ gục ngã trên đó.” Con đường của Thiên Chúa không thay đổi. Nó vẫn là con đường của sự thật, công lý và tình yêu. Nhưng cùng một con đường ấy, người công chính bước đi và tìm được sự sống, còn kẻ gian ác lại vấp ngã. Điều khác biệt không nằm ở con đường, mà nằm ở tâm hồn của người bước đi.
Bởi thế, lời kêu gọi của ngôn sứ Hô-sê vẫn vang lên như một lời mời gọi cho mọi thời đại. Con người hôm nay có thể sở hữu những hệ thống luật pháp hoàn chỉnh, những tổ chức quyền lực mạnh mẽ và những thành tựu kỹ thuật vĩ đại. Nhưng nếu tâm pháp bị đánh mất, tất cả những điều ấy vẫn không thể đem lại sự bình an cho tâm hồn. Và rồi, giữa những biến động của lịch sử, con người lại nghe thấy tiếng gọi xưa cũ nhưng luôn mới mẻ: hãy trở về.
Trở về không chỉ là thay đổi một vài hành vi, cũng không chỉ là tuân giữ những quy định bên ngoài. Trở về là quay lại với trật tự sâu xa của linh hồn, là đặt Thiên Chúa vào vị trí trung tâm của đời sống. Khi đó, như lời ngôn sứ đã hứa, con người sẽ lại mọc lên như cây xanh bên dòng nước, và cuộc đời họ sẽ tỏa hương như rừng Liban trong buổi sớm đầy sương. Bởi vì khi tâm pháp được phục hồi, con người không chỉ tìm lại được chính mình, mà còn tìm lại được con đường dẫn tới sự sống.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan