Hành trình nội tâm nơi Thánh Giuse
Con người từ lâu vẫn quen diễn tả những thực tại mong manh của đời sống qua ranh giới giữa thực và mơ. Giấc mộng thường bị xem như điều không thật, như một ảo ảnh của tâm trí. Nhưng nhiều truyền thống tâm lý và triết học lại cho thấy một cái nhìn sâu hơn: giấc mộng không phải là sự trốn chạy thực tại, mà là một con đường khác để đi vào chính thực tại ấy, ở tầng sâu hơn.
Theo hướng suy tư của Carl Jung và Roland Cahen, chiêm mộng là hoạt động của một tầng sâu trong con người – nơi những suy nghĩ, cảm xúc, ký ức và những định hướng nền tảng của đời sống vận hành ngoài ý thức ban ngày. Giấc mộng không chỉ phản ánh lo âu, mà còn bộc lộ những khát vọng, những xung đột và cả hướng đi tiềm ẩn của con người. Vì thế, nó trở thành một nguồn thông tin quý giá về chính nội tâm.
Khi đặt cách hiểu này vào câu chuyện của Thánh Giuse, ta nhận ra rằng những giấc mộng của ngàikhông phải là chi tiết phụ trong Tin Mừng, nhưng là điểm giao thoa giữa chiều sâu tâm lý con người và mạc khải của Thiên Chúa. Chính nơi đó, hành trình niềm tin của Giuse được hình thành.
Hành trình ấy không bắt đầu từ sự sáng tỏ, nhưng từ một khủng hoảng. Biến cố Đức Maria mang thai đặt Thánh Giuse vào một tình huống không thể giải thích bằng kinh nghiệm thông thường. Ngài phải đối diện với một câu hỏi vừa mang tính cá nhân vừa mang tính luân lý: sự thật là gì, và phải làm gì trước sự thật ấy? Tin Mừng cho biết ngài là người công chính, và chính sự công chính này bộc lộ qua cách ngài xử lý khủng hoảng: không vội vàng, không kết án, nhưng chọn một con đường kín đáo và nhân hậu. Điều đó cho thấy một nội tâm đang giằng co, nhưng vẫn hướng về điều thiện và mở ra cho Thiên Chúa.
Chính trong trạng thái nội tâm ấy, giấc mộng xuất hiện. Nếu theo tâm lý học, đó là nơi những xung đột được biểu lộ; nhưng trong kinh nghiệm đức tin, đó còn là nơi Thiên Chúa đi vào chiều sâu của con người để lên tiếng. Thiên Chúa không áp đặt từ bên ngoài, nhưng chạm đến chính nơi Thánh Giuse đang suy tư và tìm kiếm. Nhờ đó, giấc mộng không chỉ giải tỏa nỗi lo, mà còn soi sáng sự thật và mở ra một hướng đi mới.
Tuy nhiên, giấc mộng tự nó chưa đủ. Điều quyết định là phản ứng của Thánh Giuse. Ngài không đòi thêm bằng chứng, không trì hoãn, không quay lại với những tính toán ban đầu. Ngài đứng dậy và hành động,đón nhận Đức Maria, chấp nhận bước vào một con đường vượt quá hiểu biết của mình. Ở đây, ta thấy một bước chuyển quan trọng trong hành trình nội tâm: từ suy nghĩ bước sang niềm tin, từ phân tích sang phó thác. Niềm tin không phải là nắm chắc mọi điều, nhưng là dám bước đi dựa trên ánh sáng đã nhận được.
Hành trình ấy tiếp tục trong suốt cuộc đời của Thánh Giuse. Những biến cố như trốn sang Ai Cập, rồi trở về và sống âm thầm tại Nazareth cho thấy ngài không bao giờ thực sự nắm quyền kiểm soát. Nhưng ngàicũng không tìm cách chiếm hữu hay áp đặt. Nội tâm ngài dường như luôn giữ một khoảng trống, một sự “không” cần thiết để lắng nghe và đáp lại. Chính khoảng “không” ấy làm cho đời sống ngài trở nên linh hoạt trước thánh ý Thiên Chúa.
Vì thế, hành trình niềm tin của Thánh Giuse cũng là hành trình đi vào chiều sâu của nội tâm, nơi con người học cách buông bỏ những chắc chắn của riêng mình để mở ra cho một sự thật lớn hơn. Giữa thực và mơ, giữa lý trí và mạc khải, Thánh Giuse không tìm cách nắm giữ sự thật như một đối tượng, nhưng để cho sự thật dẫn dắt đời mình.
Và đó chính là cốt lõi của niềm tin: không phải là biết hết, nhưng là dám bước đi trong ánh sáng mình đã nhận ra, dù ánh sáng ấy còn mong manh như một giấc mộng.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan