Có những lúc ta nhìn người khác rất rõ, nhưng lại không nhìn thấy chính mình. Ta nhận ra một lời nói thiếu tế nhị, một hành động ích kỷ, một khuyết điểm nhỏ của người bên cạnh; nhưng lại dễ dàng bỏ qua những điều tương tự nơi bản thân. Ta có thể biết rất nhiều về người khác, nhưng lại ít khi thật sự biết mình.
Đức Giêsu nói: “Sao anh thấy cái rác trong mắt người anh em, mà cái xà trong mắt của chính mình thì lại không để ý tới?” (Lc 6,41). Câu hỏi ấy không chỉ dành cho những người thích phê bình hay xét đoán. Nó là câu hỏi dành cho mỗi người chúng ta: Tôi có bao giờ thật sự nhìn lại chính mình chưa?
Nhìn lại chính mình không phải là chìm vào mặc cảm hay chỉ chăm chú tìm kiếm những điều xấu nơi bản thân. Đó là một hành vi của sự thật. Tôi cần đủ khiêm nhường để nhận ra mình không hoàn hảo; đủ can đảm để gọi đúng tên những yếu đuối của mình; và đủ tin tưởng vào lòng thương xót của Thiên Chúa để không sợ hãi trước sự thật ấy.
“Cái xà” trong mắt tôi có thể không phải là một lỗi lầm quá lớn theo cái nhìn bên ngoài. Nó có thể là một sự kiêu ngạo âm thầm, một thành kiến lâu ngày, một nhu cầu luôn muốn mình đúng, một sự khó chịu khi người khác được đề cao, hay một thái độ thiếu cảm thông mà chính tôi không nhận ra. Những điều ấy có thể che khuất cái nhìn của tôi nhiều hơn tôi tưởng.
Khi không nhìn lại mình, ta dễ biến người khác thành vấn đề. Khi biết nhìn lại, ta bắt đầu nhận ra rằng vấn đề đôi khi không hoàn toàn nằm ở người kia, mà còn nằm trong cách tôi nhìn người kia.
Bởi thế, hoán cải không bắt đầu bằng việc thay đổi người khác. Hoán cải bắt đầu khi tôi dám đứng trước Thiên Chúa và hỏi: “Lạy Chúa, nơi con đang có điều gì cần được thay đổi?”
Chỉ khi lấy “cái xà” ra khỏi mắt mình, ta mới có thể nhìn người khác cách chính xác hơn. Và khi ấy, cái nhìn ấy không còn là cái nhìn của người phán xét, nhưng là cái nhìn của một người cũng biết mình yếu đuối, cũng cần được tha thứ và cũng đang trên đường trở về.
Nhìn lại chính mình không làm chúng ta nhỏ bé đi. Trái lại, đó là bước đầu của sự trưởng thành. Bởi người biết nhìn nhận mình sẽ không cần phải hạ thấp người khác để nâng mình lên.
Muốn thay đổi thế giới quanh mình, trước hết hãy để Thiên Chúa thay đổi chính mình.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan